آموزش گام به گام ویرایش اگر بارها به صفحههای ویکی پدیا سر زدهاید و با خودتان گفتهاید «کاش این اشتباه را اصلاح کنم» یا «میشود این بخش را کاملتر نوشت»، زمان آن رسیده که ویرایش را جدی شروع کنید. این آموزش گام به گام ویرایش ویکی پدیا کمک میکند قدمبهقدم از یک خواننده ساده به یک ویرایشگر فعال تبدیل شوید؛ بدون اینکه مدام با حذف شدن ویرایشها و برچسبهای هشدار روبهرو شوید.
قبل از هر چیز؛ ویکی پدیا چگونه کار میکند؟
ویکی پدیا یک دانشنامه آزاد است که هزاران نفر از سراسر دنیا آن را مینویسند و نگهداری میکنند. هیچ مقالهای «مالک» ندارد و هر کس میتواند آن را بهتر کند. اما این آزادی، بدون قانون نیست؛ سیاستها، رهنمودها و عرفهایی وجود دارد که اگر آنها را ندانید، بهترین نیتها هم ممکن است به ویرایشهای مشکلدار تبدیل شود. برای داشتن تصویر کلی، مقاله پیلار همه چیز درباره ویکی پدیا نقطه شروع خوبی است.
چرا بهتر است با حساب کاربری ویرایش کنید؟
بدون ثبتنام هم میتوان بعضی صفحهها را ویرایش کرد، اما ویرایشها به نام آدرس IP ذخیره میشوند و امکانات محدودی در اختیار شماست. اگر قصد دارید کمی جدیتر وارد ویرایش شوید، داشتن حساب کاربری امتیاز بزرگی است.
مزایای ثبتنام در ویکی پدیا
با ساخت حساب کاربری:
- هویت ویرایشی ثابت دارید و دیگران میتوانند سابقه مشارکت شما را ببینند.
- میتوانید صفحههای مهم را در فهرست پیگیری قرار دهید و تغییراتشان را دنبال کنید.
- در گفتوگوها و بحثها جدیتر گرفته میشوید.
- در آینده میتوانید در رایگیریها و تصمیمهای جامعه مشارکت کنید.
برای ساخت حساب، راهنمای ثبت نام در ویکی پدیا مراحل را بهصورت کامل توضیح میدهد.
آمادهسازی قبل از اولین ویرایش
قبل از اینکه سراغ دکمه «ویرایش» بروید، چند نکته مقدماتی باعث میشود ویرایشهای شما ماندگارتر و مفیدتر باشند.
آشنایی با سیاستهای محتوایی ویکی پدیا
سه ستون اصلی محتوای ویکی پدیا عبارتاند از: بیطرفی، قابلیت تأیید و عدم تحقیق اصیل. یعنی:
- نباید در متن جانبداری کنید یا از لحن تبلیغاتی استفاده شود.
- ادعاهای مهم باید بر اساس منابع معتبر قابل بررسی باشند.
- نباید نتیجهگیری جدیدی بر اساس تحلیل شخصی خودتان در مقاله بنویسید.
جزئیات این اصول در کلاستر سیاستهای محتوایی ویکی پدیا آمده است و آشنایی با آنها قبل از شروع ویرایش، بسیاری از مشکلات را از ابتدا حذف میکند.
بررسی سرشناسی و منابع موضوع
اگر قصد دارید مقالهای جدید بنویسید یا بخش بزرگی درباره یک شخص، شرکت یا رویداد اضافه کنید، باید بدانید آیا موضوع از نظر ویکی پدیا «سرشناس» است یا نه. سرشناسی یعنی اینکه در منابع مستقل و معتبر، پوشش معنادار داشته باشد. برای درک این مفهوم، مطالعه راهنمای سرشناسی در ویکی پدیا ضروری است.
آشنایی با صفحه مقاله و دکمههای ویرایش
وقتی یک مقاله را باز میکنید، معمولاً در بالای صفحه یا کنار هر بخش دکمههایی مثل «ویرایش» یا «ویرایش منبع» دیده میشود. اینها دروازه ورود به دنیای ویرایش هستند.
تفاوت ویرایشگر دیداری و ویرایش منبع
در بسیاری از نسخهها دو نوع ویرایشگر وجود دارد:
- ویرایشگر دیداری (Visual Editor): شبیه یک ویرایشگر ورد است و بدون دیدن کدها میتوانید متن را تغییر دهید، لینک اضافه کنید یا تیتر بسازید.
- ویرایش منبع (Source Editor): در این حالت با کد ویکیمتن (و گاهی HTML) کار میکنید و کنترل بیشتری روی ساختار دارید.
برای شروع، ویرایشگر دیداری گزینهای دوستانهتر است، اما بهتر است بهتدریج با ویرایش منبع هم آشنا شوید تا در مواقع خاص دستتان باز باشد.
آموزش گام به گام ویرایش ساده یک پاراگراف
در این بخش یک ویرایش ساده را مرحله به مرحله مرور میکنیم؛ مثلا اصلاح یک اشتباه نگارشی یا بهتر کردن یک جمله.
ورود به حالت ویرایش
۱. مقالهای را باز کنید که موضوعش را میشناسید و حس میکنید میتوانید آن را بهتر کنید.
۲. روی دکمه «ویرایش» کنار بخش موردنظر یا در بالای صفحه کلیک کنید.
۳. چند لحظه صبر کنید تا ویرایشگر بارگذاری شود.
اصلاح متن، نگارش و ساختار
حالا میتوانید:
- غلطهای املایی و نگارشی را اصلاح کنید.
- جملات مبهم را واضحتر بنویسید، بدون تغییر در معنا.
- پاراگرافهای خیلی طولانی را به چند پاراگراف کوتاهتر تقسیم کنید.
بهتر است در اولین ویرایشها سراغ تغییرات کوچک و واضح بروید تا هم خودتان اعتماد بهنفس پیدا کنید و هم دیگران راحتتر به ویرایشهای شما اعتماد کنند.
پیشنمایش، خلاصه ویرایش و دکمه ذخیره
قبل از ذخیره، چند نکته مهم وجود دارد:
- روی گزینه «پیشنمایش» کلیک کنید تا ببینید مقاله بعد از اعمال تغییرات چگونه دیده میشود.
- در بخش «خلاصه ویرایش»، کوتاه توضیح دهید چه کاری انجام دادهاید؛ مثلاً «اصلاح غلطهای املایی» یا «بهبود نگارش مقدمه».
- اگر از نتیجه راضی بودید، روی «ذخیره تغییرات» کلیک کنید.
خلاصه ویرایش به دیگران کمک میکند بدون بررسی ریز به ریز متن، بفهمند هدف شما از این ویرایش چه بوده است.
افزودن منبع و استناد به مقاله
یکی از مهمترین مهارتها در ویرایش، افزودن منبع است. بدون منبع معتبر، بسیاری از اطلاعات، بهخصوص موارد بحثبرانگیز، ممکن است حذف شوند.
انتخاب منبع معتبر
منابع خوب معمولاً شامل این موارد هستند:
- کتابها و مقالات علمی منتشرشده توسط ناشران معتبر.
- خبرگزاریها و رسانههای حرفهای و شناختهشده.
- گزارشها و اسناد رسمی منتشرشده توسط نهادهای معتبر.
راهنمای کاملتر را میتوان در کلاستر راهنمای منابع معتبر در ویکی پدیا پیدا کرد.
افزودن یادکرد (رفرنس) در متن
در ویرایشگر دیداری معمولاً دکمهای با عنوان «منبع» یا «ارجاع» وجود دارد. کافی است:
- جملهای را که میخواهید برای آن منبع بگذارید انتخاب کنید.
- روی دکمه «منبع» کلیک کنید و اطلاعات منبع را وارد کنید (یا آدرس دقیق صفحه وب را بدهید).
- سیستم یک یادکرد استاندارد در انتهای مقاله ایجاد میکند و در متن هم شماره منبع ظاهر میشود.
در ویرایشگر منبع، یادکردها بهصورت کدهای <ref>…</ref> نوشته میشوند و در بخش «یادکردها» جمع میشوند.
کار با صفحه تمرین (Sandbox) برای تمرین و ساخت متن
برای ویرایشهای بزرگتر، مثل نوشتن یک بخش جدید یا ساخت مقاله، استفاده از صفحه تمرین (sandbox) بسیار کمککننده است. صفحه تمرین، فضایی شخصی است که میتوانید متن را آنجا آماده کنید، با خیال راحت بارها آن را تغییر دهید و وقتی مطمئن شدید، به مقاله اصلی منتقل کنید.
بسیاری از ویرایشگران حرفهای، ابتدا نسخه اولیه متنهای بلند را در تمرین مینویسند و بعد از بازخورد گرفتن، آن را در مقاله اصلی قرار میدهند. این کار احتمال بروز اشتباهات بزرگ و حذف فوری را کمتر میکند.
نکات مهم بعد از اولین ویرایش
بعد از اینکه اولین ویرایش را ذخیره کردید، کار شما تمام نشده است؛ حالا نوبت دنبال کردن بازخوردها و یادگیری بیشتر است.
پیگیری تغییرات و گفتگو با ویرایشگران دیگر
در بالای هر صفحه تبهایی مثل «تاریخچه» و «بحث» وجود دارد. با کلیک روی «تاریخچه» میتوانید ببینید چه کسانی چه تغییری اعمال کردهاند. اگر ویرایش شما بازگردانده شد، معمولاً در خلاصه ویرایش دلیل آن نوشته شده است.
در تب «بحث»، کاربران درباره محتوا گفتگو میکنند. اگر اختلاف نظری وجود دارد، بهترین راه حل مطرح کردن آنجا و استناد به سیاستها و منابع است، نه ادامه دادن تغییرات رفت و برگشتی.
اشتباهات رایج هنگام ویرایش ویکی پدیا
بسیاری از ویرایشگران تازهکار، چند اشتباه تکراری دارند:
- نوشتن متن با لحن تبلیغاتی یا یکطرفه درباره فرد یا شرکت.
- اضافه کردن اطلاعات بدون منبع، بهخصوص در بخشهای حساس.
- ویرایش مقالات بحثبرانگیز بدون آشنایی با سیاستهای مرتبط.
- شروع کار با ساخت مقاله جدید، بهجای تمرین روی ویرایشهای کوچک.
برای آشنایی کامل با این خطاها و راه پیشگیری از آنها، مقاله اشتباهات رایج در ویکی پدیا میتواند در کنار این آموزش، مسیر امنتری پیش پای شما بگذارد.
جمعبندی؛ تبدیل شدن به ویرایشگر مسئول و قابل اعتماد
ویرایش در ویکی پدیا فقط زدن چند دکمه نیست؛ نوعی مسئولیت در برابر دانش جمعی است. با ثبتنام در سایت، شناخت سیاستهای محتوایی، توجه به سرشناسی و منابع معتبر، استفاده درست از ابزارهای ویرایش و یادگیری از اشتباهات، بهتدریج میتوانید از یک تازهکار به ویرایشگری قابل اعتماد تبدیل شوید.
اگر این آموزش گام به گام ویرایش را در کنار پیلار همه چیز درباره ویکی پدیا و کلاسترهای سرشناسی، منابع معتبر، سیاستهای محتوایی و تصاویر بخوانید، در مدت کوتاهی میتوانید ویرایشهایی انجام دهید که نهتنها باقی بمانند، بلکه به کیفیت دانشنامه هم کمک کنند.
سوالات متداول درباره آموزش گام به گام ویرایش در ویکی پدیا
برای شروع ویرایش در ویکی پدیا حتماً باید ثبت نام کنم؟
خیر، بدون ثبت نام هم میتوانید بسیاری از صفحهها را ویرایش کنید، اما ویرایشها به نام IP ثبت میشود و امکاناتی مثل فهرست پیگیری، صفحه کاربری و مشارکت کامل در بحثها را از دست میدهید. برای کار جدیتر، ثبت نام در ویکی پدیا توصیه میشود.
بهتر است از ویرایشگر دیداری استفاده کنم یا ویرایش منبع؟
برای شروع، ویرایشگر دیداری به دلیل شباهت به واژهپردازها سادهتر است و برای اصلاح نگارش، افزودن پاراگراف و لینک کافی خواهد بود. اما در بلندمدت بهتر است با ویرایش منبع هم آشنا شوید تا بتوانید در مواقع خاص، قالبها و بخشهای پیچیدهتر را هم اصلاح کنید.
اولین ویرایش مناسب برای تازهکارها چیست؟
بهترین نقطه شروع، اصلاح غلطهای املایی، بهبود نگارش، مرتب کردن پاراگرافها و افزودن منبع برای اطلاعات موجود است. این نوع ویرایشها هم ریسک کمی دارند و هم برای جامعه ویکی پدیا بسیار ارزشمند هستند.
اگر ویرایش من حذف شد، چه کار کنم؟
اول خلاصه ویرایش کاربری را که ویرایش شما را برگردانده بخوانید و ببینید چه دلیلی ذکر شده است. سپس در صفحه بحث مقاله یا صفحه بحث آن کاربر، محترمانه سوال کنید و اگر لازم بود با استناد به سیاستها و منابع توضیح دهید. ادامه دادن ویرایشهای رفت و برگشتی بدون گفتگو، میتواند به عنوان جنگ ویرایشی در نظر گرفته شود.
چطور مطمئن شوم ویرایشم با سیاستهای ویکی پدیا هماهنگ است؟
قبل از ذخیره، چند سوال ساده از خود بپرسید: آیا متن بیطرف است؟ آیا ادعاهای مهم منبع معتبر دارند؟ آیا موضوع سرشناس است؟ آیا از لحن تبلیغاتی دوری کردهام؟ و آیا ساختار مقاله را بر هم نزدهام؟ اگر پاسخ مثبت باشد، احتمالاً ویرایش شما با سیاستهای محتوایی هماهنگ است.
