بررسی فیلم گوزن های اتوبان؛ روایتی تلخ از دنیای وایرال و بلاگری

بررسی فیلم گوزن های اتوبان به کارگردانی و تهیه کنندگی ابوالفضل صفاری یکی از بحث برانگیزترین آثار اجتماعی این سالهاست؛ فیلمی که نخستین بار در جشنواره فیلم فجر ۴۳ به نمایش درآمد و بعد از اکران عمومی هم با واکنش‌های شدید موافق و مخالف روبه‌رو شد.

داستان راننده پیک موتوری به نام عابس که در میانه یک لایو اینستاگرامی و یک سوءتفاهم خطرناک گیر می‌افتد، بهانه‌ای است تا فیلمساز به سراغ فضای شبکه‌های اجتماعی، فرهنگ بلاگری و قضاوت جمعی در عصر وایرال شدن برود؛ جایی که یک «لایو» می‌تواند زندگی یک آدم معمولی را برای همیشه زیر و رو کند.

در این مقاله تحلیلی از زاویه نگاه آژانس خلاصه، هم خود اثر را بررسی می‌کنیم و هم رابطه آن را با دنیای اینفلوئنسرها و برند شخصی؛ دنیایی که آژانس خلاصه سال‌هاست در آن فعال است و به برندها برای دیده شدن و مدیریت تصویرشان در فضای مجازی کمک می‌کند.

روایت و جهان فیلم گوزن های اتوبان در بستر شبکه های اجتماعی

فیلم گوزن های اتوبان یک درام اجتماعی شهری است که تمام اتفاقاتش در تهران امروز و در پیوند مستقیم با شبکه‌های اجتماعی می‌گذرد. صفاری که پیش‌تر بیشتر در فضای مستند و سینمای هنر و تجربه فعالیت داشت، این بار سراغ قصه‌ای رفته که قلب تپنده آن «لایو اینستاگرام» و فشار افکار عمومی آنلاین است.

در خلاصه داستان می‌خوانیم که عابس راننده پیک موتوری، بر اثر یک اتفاق ساده دنبال ماشین یک بلاگر معروف می‌افتد، بلاگر تصور می‌کند او خفت‌گیر است و چون گوشی‌اش روی لایو است، کل ماجرا جلوی چشم هزاران نفر وایرال می‌شود. همین طرح ظاهرا ساده، بستری می‌شود برای نمایش واکنش‌های عجولانه، شایعه سازی، قضاوت‌های تند و خشونتی که در پشت کامنت‌ها پنهان شده است.

تم اصلی؛ شهرت فوری و فروپاشی هویت

فیلم تلاش می‌کند نشان دهد چگونه شهرت ناگهانی در فضای مجازی می‌تواند هویت افراد را به هم بریزد؛ بلاگری که برای جذب فالوئر همه چیز را سوژه می‌کند و مرد جوانی که ناگهان از یک کارگر معمولی رستوران به چهره اول تلگرام و اینستاگرام تبدیل می‌شود، اما نه به شکلی که آرزو کرده باشد.

در پس این داستان، دغدغه‌هایی مثل مرز خصوصی و عمومی، مسئولیت اینفلوئنسرها در برابر مخاطبان، و تاثیر اقتصادی و روانی وایرال شدن روی زندگی واقعی آدم‌ها مطرح می‌شود؛ دغدغه‌هایی که برای مخاطب امروز کاملا ملموس است و همین، یکی از نقاط قوت فیلم گوزن های اتوبان به حساب می‌آید.

کارگردانی، فرم و زبان تصویری در فیلم گوزن های اتوبان

از نظر بصری، فیلم گوزن های اتوبان به شدت شهری، پرتحرک و سرشار از حرکت دوربین است. بیشتر لوکیشن‌ها خیابان‌های شلوغ، رستوران‌ها، خانه‌های متوسط شهری و فضاهای عمومی‌اند و دوربین علیرضا برازنده تلاش می‌کند حس بی‌قراری و ناامنی این فضا را منتقل کند.

صفاری در میزانسن‌ها از موتورها، ترافیک، نور نئون و شلوغی بصری شهر استفاده می‌کند تا فشار محیطی را که روی شخصیت‌ها وارد می‌شود به مخاطب نشان دهد. بخش‌هایی از فیلم که در حال و هوای لایو و استوری می‌گذرد، با قاب‌هایی نزدیک و برش‌های سریع تدوین شده تا استرس و ریتم شبکه‌های اجتماعی را تداعی کند؛ تدوینی که پویان شعله‌ور آن را بر عهده داشته است.

موسیقی و صدا؛ تاکید روی فضای مجازی

موسیقی پیام آزادی و طراحی صدا در بخش زیادی از فیلم، روی افکت‌های موبایل، صدای نوتیفیکیشن‌ها و همهمه پس‌زمینه تاکید دارد. در گفت‌وگو با رسانه‌ها اشاره شده که برای دوری از محدودیت کپی رایت جشنواره‌های جهانی، به جای استفاده از آهنگ‌های ترند شبکه‌های اجتماعی، ترکیبی از هنگ درام و سازهای زهی انتخاب شده که حس معلق و ناآرام شخصیت‌ها را تقویت می‌کند.

این انتخاب باعث می‌شود حتی وقتی تصویر به ظاهر آرام است، صدا مدام به ما یادآوری کند که شخصیت‌ها زیر بار نگاه و قضاوت جمعی له می‌شوند.

بازی ها و شخصیت پردازی؛ از عابس تا بلاگر معروف

یکی از دلایل جلب توجه فیلم گوزن های اتوبان، ترکیب بازیگرانش است؛ الناز شاکردوست، نوید پورفرج، صدف اسپهبدی، سامان صفاری، بهنوش بختیاری و پیمان قاسم‌خانی از چهره‌های اصلی این فیلم هستند و در کنار آنها فهرست بلندبالایی از بازیگران مکمل قرار گرفته است.

نوید پورفرج در نقش عابس، تصویری باورپذیر از یک جوان طبقه کارگر ارائه می‌دهد که در نگاه اول آرام و سربه‌زیر است اما زیر پوست این آرامش، خشم و درماندگی زیادی جمع شده. واکنش‌های او به قضاوت‌های مجازی، از گیجی و خجالت تا انفجار عصبانیت، از فرازهای مهم بازی اوست. بسیاری از نقدها این نقش را نقطه اوج کارنامه اخیر پورفرج در سینما دانسته‌اند.

در مقابل او، الناز شاکردوست نقش بلاگر مشهور را بازی می‌کند؛ شخصیتی که همزمان جذاب، خودخواه، آسیب‌دیده و اسیر فالوئرهاست. فیلم در پرداخت این کاراکتر، مدام بین نقد و همدلی در نوسان است و همین چندلایگی، به بازی شاکردوست عمق بیشتری می‌دهد. پیمان قاسم‌خانی و بهنوش بختیاری هم با نقش‌های فرعی خود بار طنز تلخ و کنایه‌های اجتماعی فیلم را بالا می‌برند.

نقد پیام اجتماعی؛ از اینفلوئنسر مارکتینگ تا خشونت کلامی

در مرکز جهان فیلم، نقدی جدی به فرهنگ اینفلوئنسرها و اینستاگرام مارکتینگ وجود دارد؛ فرهنگی که آژانس‌هایی مثل آژانس خلاصه با آن آشنا هستند اما تلاش می‌کنند روی نسخه حرفه‌ای، اخلاق‌محور و مسئولانه آن تاکید کنند.

فیلم نشان می‌دهد وقتی مرز بین «محتوا» و «واقعیت» از بین می‌رود، آدم‌ها به سوژه‌هایی برای مصرف و سرگرمی تبدیل می‌شوند. بلاگر برای بالا رفتن آمار لایو حاضر است ماجرا را دراماتیک‌تر نشان دهد و مخاطبان بدون مکث، شروع به قضاوت و حمله می‌کنند. این همان پدیده‌ای است که در بسیاری از کمپین‌های وایرال هم دیده می‌شود؛ جایی که یک خطای کوچک، زیر هزاران استوری و توییت تبدیل به بحران حیثیتی می‌شود.

از سوی دیگر، گوزن‌های اتوبان به شکل تلویحی پرسش مهمی درباره مسئولیت پلتفرم‌ها و تولیدکنندگان محتوا مطرح می‌کند: وقتی یک خبر یا اتهام اشتباه به سرعت پخش می‌شود، چه کسی پاسخگوی خسارت روانی و اجتماعی آن است؟ فیلم پاسخ روشنی نمی‌دهد اما با پایان‌بندی تلخ خود، مخاطب را در موقعیت قضاوت دوباره قرار می‌دهد.

جایگاه فیلم در سینمای اجتماعی ایران و واکنش منتقدان

فیلم گوزن های اتوبان در ژانر اجتماعی ساخته شده و محصول مشترک ایران و آلمان است؛ اثری که با حضور در بخش مسابقه جشنواره فجر ۴۳ و سپس اکران عمومی، خیلی زود به یکی از سوژه‌های پرحرف و حدیث رسانه‌ها تبدیل شد.

برخی منتقدان آن را فیلمی به‌روز و مهم درباره بحران هویت در عصر شبکه‌های اجتماعی دانسته‌اند؛ فیلمی که با سوژه داغ، شروع پرانرژی و استفاده از بازیگران چهره، می‌توانست تبدیل به یک درام اجتماعی بسیار قوی شود اما در نیمه دوم، گرفتار تکرار، شعار و تعلیق‌های کش‌دار می‌شود.

در مقابل، گروهی دیگر روی این نکته دست گذاشته‌اند که حتی با وجود ضعف‌های روایی، انتخاب سوژه و نمایش بی‌پرده تناقض‌های زندگی مجازی و واقعی، ارزش تماشا دارد و می‌تواند مخاطب را وادار کند به نقش خودش در بازنشر شایعات و لایوهای جنجالی فکر کند. همین دوگانگی در واکنش‌ها باعث شده Highway Deer یا همان گوزن‌های اتوبان به یکی از فیلم‌های بحث‌برانگیز سال تبدیل شود و صفحه اختصاصی آن در ویکی پدیا وIMDb هم پر از نظرهای متنوع تماشاگران است.

نگاه آژانس خلاصه به فیلم گوزن های اتوبان

آژانس خلاصه به عنوان مجموعه‌ای فعال در حوزه سوشیال مدیا، تیک آبی، وایرال ویدئو و انتشار خبر، هر روز با برندها و چهره‌هایی سروکار دارد که می‌خواهند دیده شوند اما از ریسک‌های وایرال شدن هم می‌ترسند.

از این زاویه، فیلم گوزن های اتوبان برای ما بیش از آنکه فقط یک درام سینمایی باشد، یک کیس استادی زنده از مدیریت بحران در شبکه‌های اجتماعی است؛ نمونه‌ای از این که چگونه یک برداشت اشتباه در لایو، با چند هشتگ و استوری می‌تواند آبروی یک فرد یا برند را تهدید کند. برای همین، تماشای این فیلم برای فعالان حوزه دیجیتال مارکتینگ، مدیران شبکه‌های اجتماعی و حتی اینفلوئنسرها می‌تواند حکم یک هشدار جدی را داشته باشد.

در آژانس خلاصه همیشه تاکید می‌شود که ساخت برند شخصی و وایرال شدن، بدون استراتژی محتوا، توجه به اخلاق حرفه‌ای و برنامه برای مدیریت بحران، می‌تواند به ضد خود تبدیل شود؛ دقیقا همان چیزی که فیلم با جزئیات به ما نشان می‌دهد.

سخن آخر

در مجموع، فیلم گوزن های اتوبان با تمام ضعف‌ها و فراز و فرودهایش، یکی از مهم‌ترین تلاش‌های اخیر سینمای ایران برای مواجهه مستقیم با دنیای بلاگرها و شبکه‌های اجتماعی است. قصه‌ای که از دل یک سوءتفاهم در لایو شروع می‌شود و به پرسش‌های بزرگ‌تری درباره هویت، شهرت و خشونت جمعی ختم می‌شود.

برای مخاطب امروز که بخش زیادی از زندگی خود را در اینستاگرام و پلتفرم‌های دیگر می‌گذراند، دیدن فیلم گوزن های اتوبان می‌تواند تجربه‌ای تلخ اما ضروری باشد؛ تجربه‌ای که شاید باعث شود دفعه بعد، قبل از فوروارد کردن یک ویدئو یا نوشتن یک کامنت تند، کمی بیشتر مکث کنیم.

سوالات متداول درباره فیلم گوزن های اتوبان

۱. فیلم گوزن های اتوبان درباره چیست و در چه ژانری قرار می‌گیرد؟
این فیلم یک درام اجتماعی شهری است که روی یک راننده پیک موتوری و یک بلاگر اینستاگرامی تمرکز دارد. یک سوءتفاهم در لایو اینستاگرام باعث می‌شود زندگی عابس زیر و رو شود و فیلم از این موقعیت برای نقد فرهنگ وایرال شدن، قضاوت آنلاین و فضای اینفلوئنسری استفاده می‌کند.

۲. بازیگران اصلی فیلم گوزن های اتوبان چه کسانی هستند؟
الناز شاکردوست و نوید پورفرج بازیگران اصلی فیلم هستند و در کنار آنها صدف اسپهبدی، سامان صفاری، بهنوش بختیاری و پیمان قاسم‌خانی حضور دارند. این ترکیب باعث شده فیلم از نظر نام‌ها، یکی از پربازیگرترین آثار جشنواره فجر ۴۳ باشد و همین موضوع در جلب توجه رسانه‌ها و مخاطبان نقش مهمی داشته است.

۳. آیا تماشای این فیلم برای همه گروه‌های سنی مناسب است؟
با توجه به فضای خشن، تنش‌های روانی، برخی دیالوگ‌ها و موضوعات مرتبط با خشونت کلامی و فشار شبکه‌های اجتماعی، فیلم بیشتر برای بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۵–۱۶ سال توصیه می‌شود. خانواده‌ها بهتر است قبل از تماشای مشترک، آگاهی کلی از موضوع، لحن و فضای فیلم داشته باشند تا بتوانند در صورت لزوم درباره مفاهیم آن با فرزندانشان صحبت کنند.